Urząd Miasta Lubońportal informacyjny

Poznaj bliżej Kocie Doły

Kocie Doły to malowniczy fragment Lubonia, który jest częścią lokalnych tras pieszych i rowerowych. Przez teren przebiega ścieżka rowerowa będąca odnogą Wartostrady, dzięki której można wygodnie dojechać aż do Wielkopolskiego Parku Narodowego. W pobliżu znajduje się również Park Siewcy, tworzący zielony ciąg rekreacyjny łączący te dwa ważne miejsca.

Obszar Kocich Dołów jest cenny nie tylko dla osób aktywnie spędzających czas. Leży w sąsiedztwie Wielkopolskiego Parku Narodowego, którego granica przebiega zaledwie kilka kroków stąd. Park został utworzony w 1957 roku z inicjatywy prof. Adama Wodziczki, wybitnego botanika i prekursora ochrony przyrody w Polsce. Chroni on unikalne siedliska - leśne, łąkowe i torfowiskowe, a także niezwykłe formy polodowcowe: wzgórza morenowe, jeziora rynnowe, ozy oraz kemy, będące pamiątką po ostatnim zlodowaceniu, które ukształtowało krajobraz tej części Wielkopolski.

Dzięki temu połączeniu przyrody i historii geologicznej, Kocie Doły są doskonałym miejscem, aby spacerując lub jeżdżąc rowerem, obserwować zmieniający się krajobraz, poznawać różnorodne formy terenu i docenić znaczenie ochrony przyrody w naszym regionie.

• Jaka była historia warciska i przemiany krajobrazu?

Warciska w tym nasze Kocie Doły, powstały w wyniku procesów spłukiwania zachodzących na zboczach, okresowych przepływów wód powodziowych oraz w wyniku procesów eolicznych, czyli zjawisk zachodzących pod wpływem wiatru, które modelują powierzchnię Ziemi.  

• Skąd w ogóle nazwa Kocie Doły?

Starorzecze Warty, nad którym miała powstać najpotężniejsza w Prusach Wschodnich fabryka chemiczna, od wiosny do jesieni żywiło wodną roślinnością stada domowych gęsi i kaczek. Z powodu ptactwa domowego, miejscowa ludność potocznie nazywała starorzecze „Kaczymi Dołami”.

Pruscy urzędnicy, wydając formalne zezwolenie na budowę nowej fabryki, przy jej lokalizacji wpisali miejscową, polską nazwę „Kacze Doły”, ale w niemieckiej wersji fonetycznej - zapisano „Katze”. Słowo „Katze” w języku niemieckim znaczy „kot”, kiedy więc po I wojnie światowej ustawowo polszczono niemieckie nazwy ktoś, nie znający zapewne miejscowych realiów, przetłumaczył zapis „Katze" na „kocie". W ten oto niezwykły sposób „Kacze Doły” stały się „Kocimi Dołami” i tak już pozostało.

• Jak przyroda pomaga nam odzyskać równowagę? 

Mówi się, że spędzanie czasu w otoczeniu przyrody pomaga nam „wrócić do równowagi”. Okazuje się, że oprócz poprawy nastroju, którą odczuwamy np. po spacerze w lesie, istnieje szereg badań potwierdzających, że natura wpływa na nasz organizm w różnorodny sposób, regulując ciśnienie czy obniżając poziom stresu.

Terapia naturą, znana również jako hortiterapia, to zestaw praktyk mających na celu poprawę zdrowia fizycznego i psychicznego poprzez kontakt z naturalnym środowiskiem. Badania pokazują, że ekspozycja na naturę pomaga w odprężeniu i pobudza osłabiony układ odpornościowy. Ale to nie wszystko – kontakt z przyrodą ma również pozytywny wpływ na emocje, myślenie i relacje międzyludzkie.

Co ciekawe, już sam widok na zieleń może wpływać na nas terapeutycznie. Słynne już badanie z lat 80. XX wieku przeprowadzone przez dr. Rogera S. Urlicha wykazało, że pacjenci po usunięciu pęcherzyka żółciowego, którzy podczas rekonwalescencji patrzyli z okna na tereny zielone, szybciej dochodzili do siebie i wymagali mniejszej ilości leków przeciwbólowych niż osoby, które z okien sali szpitalnej widziały inny budynek.

• Jakie gatunki zwierząt możesz zobaczyć na Kocich Dołach?

Fauna to przede wszystkim zwierzęta dziko żyjące, typowe dla obszarów miejskich oraz żyjące na terenie Wielkopolskiego Parku Narodowego. Z ssaków są to krety, jeże, myszy, szczury, lisy oraz ryjówki, kuny leśne, borsuki, jelenie, sarny i dziki. Z ptaków spotykamy kosa, wronę siwą, srokę, sikorkę, kruki, kaczki krzyżówki, cyranki. Pojawiają się też ptaki drapieżne takie jak kania czarna i błotniak stawowy.

• Jakie siedliska i gatunki oraz formy polodowcowe występują w Wielkopolskim Parku Narodowym?

Ukształtowanie rzeźby terenu Wielkopolskiego Parku Narodowego jest bezpośrednio związane z działalnością lądolodu w okresie 70 - 10 tysięcy lat temu (zlodowacenie bałtyckie, faza leszczyńska). Największą powierzchnię Wielkopolskiego Parku Narodowego zajmuje wysoczyzna morenowa zbudowana z glin, piasków i żwirów zwałowych, a jej najwyższe wzniesienie to Osowa Góra, której wysokość to 132 m n.p.m. Obszar wysoczyzny morenowej rozcinają wyżłobione przez lądolód bruzdy, tzw. rynny. Są one ważnym elementem rzeźby parku. Rynny polodowcowe wypełnione są jeziorami rynnowymi o stosunkowo dużych powierzchniach i głębokościach, wśród których wyróżnić można:

1)  rynnę jezior Chomęcickiego, Rosnowskiego, Małego i Jarosławieckiego,
2)  rynnę jezior Góreckiego, Kociołek i Budzyńskiego,
3) rynnę jezior Łódzko-Dymaczewskie, Witobelskiego i Tomickiego odgałęzieniem tej rynny jest rynna jezior Dębno - Bochenek, Lipno.

W południowej części Parku obszar wysoczyzny morenowej graniczy z Pradoliną Warszawsko-Berlińską, którą wyrzeźbiły wody topniejącego lodowca. Sąsiadujący z parkiem fragment tej pradoliny to Pradolina Warciańsko-Odrzańska. Wody roztopowe lądolodu przestały spływać do pradoliny wraz z postępującym zanikiem lądolodu. Również wody rzeki Warty zmieniły swój bieg i opuściły pradolinę, kierując swoje wody ku północy. W części wschodniej od wysoczyzny odcina się Przełomowa Dolina Warty. Do innych form terenowych należą owalne w zarysie pagórki - kemy oraz przypominające nasypy kolejowe wzniesienia - ozy. Na terenie Parku znajduje się część najdłuższego w Polsce Ozu Bukowsko - Mosińskiego (37 km długości).

Na obszarze Wielkopolskiego Parku Narodowego znajduje się 11 jezior, które stanowią ok. 5% jego powierzchni.   Jeziora położone są w czterech rynnach polodowcowych: Tomickiej, Witobelsko-Dymaczewskiej, Górecko-Budzyńskiej i Rosnowsko-Jarosławieckiej.

Przez obszar WPN przepływają 3 niewielkie rzeczki: Samica Stęszewska, Trzebawka i Wirynka. Wschodnie granice Parku sąsiadują z rz. Wartą.

Uzupełnieniem sieci hydrologicznej WPN są rozrzucone po Parku różnej wielkości zbiorniki wodne, jak naturalne zagłębienia terenu, starorzecza, torfice, glinianki, stawy itp., w których stale lub okresowo występuje woda. 

•  Jak odpowiedzialnie zachowywać się w rejonach cennych przyrodniczo?

1. Nie śmieć! Śmieci zabierz ze sobą.
2. Parkuj w wyznaczonych miejscach. Nie zastawiaj wjazdu do lasu.
3. Nie niszcz roślin - nie zrywaj ich, nie wykopuj.
4. Zachowaj ciszę - wsłuchuj się w dźwięki przyrody.
5. Nie zbaczaj z wyznaczonych szlaków
6. Biwakuj i rozpalaj ognisko tylko w miejscach, gdzie jest to dozwolone.

• Czy dokarmiać ptaki? - fakty i mity w zimowym krajobrazie

1. Nieprzemyślane dokarmianie przynosi ptakom więcej szkody niż korzyści. Nie dokarmiajmy ptaków w ciągu całego roku. Przez większą jego część mają one dość naturalnego pokarmu!
2. Dokarmiane zwierzęta przyzwyczajają się do miejsc dokarmiania i osób. Ptaki zwabione łatwo dostępnym pokarmem nie podejmują zimowych wędrówek oraz często giną.
3. Nadmiar pokarmu rzucanego do wody i na ziemię zanieczyszcza środowisko i wabi gryzonie.
4. Jeśli chcesz pomóc ptakom przetrwać srogą zimę pamiętaj, że karma powinna przypominać ich naturalny pokarm, być świeża i czysta (otręby, drobno pokrojone warzywa). Warto dać ptakom także wodę - nie tylko podczas upałów, także zimą.
5. Jeśli rozpoczniesz dokarmianie ptaków zimą, rób to systematycznie i nieprzerwanie, aż do wiosny. Nie podawaj ptakom pokarmu, który im szkodzi oraz prowadzi do śmierci, np. pieczywa oraz produktów zawierających sól i inne dodatki.

• Zobacz galerię zdjęć z pogranicza Lubonia i WPN - widoki o każdej porze roku

Bibliografia:

1. „Dzieje ziemi lubońskiej”, Izabella Szczepaniak
2. PROGNOZA ODDZIAŁYWANIA MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA LUBOŃ – „KOCIE DOŁY” NA ŚRODOWISKO, mgr inż. Przemysław Domagalski mgr inż. Artur Miętkiewicz
3. https://wpn.gov.pl/